Nữ Tổng giám đốc HPA: "Dọn bộ nhớ" khi bắt đầu làm nông nghiệp

Năm 2015, Hòa Phát tham gia lĩnh vực nông nghiệp. Chị Phạm Thị Hồng Vân, khi đó gần 20 năm gắn bó với mảng nội thất, được giao nhiệm vụ mới ở mảng sản xuất thức ăn chăn nuôi.

Trong buổi bàn giao, Phó chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hòa Phát Trần Tuấn Dương nói với chị: "Em phải bỏ hết bộ nhớ của em về nội thất đi thì mới có dung lượng để nạp kiến thức của ngành này vào."

Chị Vân sinh ra ở nông thôn, ngày đó nhà nào trong xóm cũng nuôi một con lợn, vài con gà, phân chuồng gánh thẳng ra đồng bón lúa. Chị nhận việc trong tâm thế hào hứng vì có cơ hội làm mới bản thân, và không thấy lo lắng.

"Tôi nghĩ chăn nuôi thì có gì đâu, nội thất rồi thép còn nhiều công nghệ nọ công nghệ kia, phức tạp hơn nhiều. Nhưng vào ngành rồi mới thấy khoa học kỹ thuật được ứng dụng vào nông nghiệp rất nhanh và sâu rộng, nên phải liên tục cập nhật", chị kể.

Năm 2016, lĩnh vực nông nghiệp đạt hơn 1.700 tỷ đồng doanh thu và gần 30 tỷ đồng lợi nhuận, năm đầu tiên có lãi.

Đến năm 2025, Nông nghiệp Hòa Phát đạt doanh thu 8.326 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 1.600 tỷ đồng, biên lợi nhuận ròng 21%, riêng thức ăn chăn nuôi đóng góp 22% lợi nhuận sau thuế. Công ty giữ thị phần số một trứng gà sạch miền Bắc với gần 1 triệu quả mỗi ngày, số một về cung cấp bò Úc nguyên con, nằm trong top 10 chăn nuôi heo quy mô công nghiệp và top 13 sản xuất thức ăn chăn nuôi. Hệ thống khép kín trải khắp 8 tỉnh thành với gần 2.000 lao động.

Trước năm 2015, phần lớn trang trại nuôi chuồng hở, diện tích nhỏ, nằm gần khu dân cư hoặc liên kết gia công. Hòa Phát vào ngành khi các doanh nghiệp đi trước đã làm chủ con giống, thức ăn và định hình được thị trường.

Đi theo cách làm phổ biến khi đó, Hòa Phát khó làm tốt hơn những đơn vị đã có thâm niên, nên chọn hướng khác biệt. Công ty xây dựng chuỗi khép kín Feed-Farm, tự xây trang trại thay vì đi thuê hay gia công, chăn nuôi tập trung quy mô lớn với ba vùng đệm an toàn sinh học. Con giống đều là giống cao sản, gồm heo Đan Mạch, gà đẻ Hy-Line từ Mỹ và bò thịt từ Australia.

Khi biết một doanh nghiệp Việt Nam quyết định đầu tư trang trại 6.000 nái DanBred, nhiều chuyên gia nước ngoài hỏi thẳng sao lại liều vậy, bởi giống này thách thức ngay trong điều kiện chăn nuôi châu Âu, chưa nói tới khí hậu Việt Nam. Trước đó vài đơn vị trong nước đã đưa giống heo cao sản Đan Mạch về nuôi sinh sản thử nghiệm và chưa thành công.

Lứa heo thịt đầu tiên của Hòa Phát bán ra thị trường tiểu thương chê heo bụng hơi to, mông không nở bằng các giống khác, đã đặt cọc nên đành lấy hàng trong tâm thế bù lỗ. Nhưng sau đó họ quay lại đặt hàng, yêu cầu đúng loại heo hôm trước.

Giá bán thành phẩm chăn nuôi của Hòa Phát thuộc nhóm cao nhất trong các đơn vị đầu ngành. Theo chị Vân, mức giá này đến từ chất lượng con giống và chất lượng thịt, bảo đảm không có chất cấm và an toàn dịch bệnh. Khối lượng xuất chuồng 115 đến 120 kg cũng hợp với nhu cầu các trại mua về nuôi vỗ béo.

Giống cao sản kéo theo yêu cầu khắt khe về dinh dưỡng. Theo chị Vân, đây cũng là điều khiến chị bất ngờ nhất khi mới vào ngành.

"Thiết lập khẩu phần dinh dưỡng cho con vật nuôi còn khắt khe hơn những gì mình ăn hàng ngày. Con vật nuôi ăn không chỉ để khỏe mà còn phải tăng trọng tốt, lông mượt, da bóng", chị nói.

Lợi thế của Hòa Phát ở khâu này là có trại nội bộ để thử nghiệm. Mỗi nguyên liệu hay phụ gia mới đều được đánh giá trên quy mô lớn, cho kết quả nhanh và không bị nhiễu như số liệu thị trường. Phụ gia nào không mang lại hiệu quả thực tế thì loại khỏi công thức, thay vì dùng theo cảm tính và thói quen.

Khẩu phần dinh dưỡng được thiết lập theo đúng yêu cầu con giống và từng giai đoạn nuôi. Công thức thành công trong nội bộ sau đó được đưa ra thị trường, đặc biệt là dòng đạm thô thấp, axit amin cao, phù hợp với yêu cầu môi trường ngày càng chặt.

Đến nay, năng suất sinh sản tại các trại của Hòa Phát đạt 31 đến 34 heo con cai sữa trên một nái mỗi năm, trong khi mặt bằng chung cả nước là 22 đến 26 con.

Đó là câu người Nông nghiệp Hòa Phát hay nói về nơi mình làm việc. Khoảng cách chỉ vài trăm mét nhưng phải mất 48 tiếng mới tới nơi.

Công nhân ở hẳn trong trại, mỗi tháng về nhà một lần. Khi quay lại, anh em phải cách ly đủ 48 giờ, lần lượt qua các vòng sát khuẩn, tắm, thay đồ, sinh hoạt tại khu cách ly đảm bảo đủ thời gian mới vào khu chăn nuôi. Quy trình này áp dụng từ năm 2015, bốn năm trước khi dịch tả lợn châu Phi xuất hiện tại Việt Nam.

"Chúng tôi đã làm việc đó khi bắt đầu vận hành. Đến lúc dịch tả lợn châu Phi và Covid-19 xảy ra, chúng tôi mới thấy những gì mình làm hoàn toàn phù hợp", chị Vân cho biết.

Năm 2019, dịch tả lợn châu Phi quét qua ngành chăn nuôi. Nhiều trang trại thua lỗ nặng phải thu hẹp sản xuất, treo chuồng hoặc chuyển sang nuôi gia cầm, con giống thương phẩm khan hiếm trầm trọng. Đàn vật nuôi của Hòa Phát gần như không bị ảnh hưởng.

Nguyên tắc cách ly nghiêm ngặt này cũng được áp dụng cho trang trại gia cầm. Riêng trang trại gà đẻ của Hòa Phát ở miền Bắc có quy mô 1,2 triệu con, với quy mô này chỉ một mắt xích lỏng lẻo cũng đủ ảnh hưởng tới cả hệ thống.

Hàng rào an toàn sinh học kéo dài tới cả khâu vận chuyển cám, với phương tiện chuyên biệt, xe bồn chuyên dụng bơm tự động vào silo tại trại, vừa giảm tối đa tiếp xúc vừa bỏ được chi phí đóng bao.

Công ty cũng liên tục rà soát lại khâu vận hành, tăng đầu tư, cải tạo hệ thống xử lý nước thải và chất thải chăn nuôi. Hiện phân heo được đưa tự động xuống hầm biogas, tách khí phát điện, phần nước qua hệ thống xử lý. Mỗi trang trại bò và gà đều có nhà máy phân riêng, thu phân tươi về ủ men vi sinh, đảo trộn, thành phẩm là phân vi sinh bán cho các đơn vị sản xuất phân bón hữu cơ.

Nông nghiệp Hòa Phát không tăng đàn cục bộ để đón giá cuối năm. Đàn vật nuôi luân chuyển theo tuần, đều đặn quanh năm, theo kế hoạch xây dựng từ đầu năm. Đến kỳ xuất bán thì phải xuất, chứ không giữ đàn chờ giá như trang trại nhỏ.

Ở mảng chăn nuôi heo, cứ 100 đồng vốn bỏ ra Hòa Phát thu về 83 đồng lãi, mức hiếm có. Năm 2020, mảng nông nghiệp lãi 1.677 tỷ đồng. Năm 2023, con số chỉ còn 181 tỷ. Năm 2025 trở lại 1.600 tỷ. Hai năm đỉnh cách nhau đúng 5 năm và đều gắn với giai đoạn giá heo cao. 

"Không thể nhìn lợi nhuận một năm để kết luận về năng lực quản trị. Giá heo tăng thì lợi nhuận tăng, dù hiệu quả vận hành chưa thay đổi gì. Muốn biết đâu là thiên thời, đâu là nội lực thì phải nhìn theo cả một chu kỳ dài, thấy được cả lúc thuận lợi lẫn lúc khó khăn. Năng lực quản trị thể hiện ở chỗ có duy trì được sức cạnh tranh khi thị trường kém thuận lợi hay không", chị Vân phân tích.

Theo chị, muốn bóc tách phần thuộc về quản trị thì phải loại tác động của giá bán ra khỏi phép tính, rồi nhìn vào giá mua nguyên liệu, năng suất, mức tiêu hao và hao hụt. Ở một thời điểm cụ thể, cách so sánh là đặt biên lợi nhuận trên doanh thu, trên đồng vốn và trên đầu con vật nuôi.

Ngành chăn nuôi trong nước đã có bài học về cung vượt cầu, rõ nhất là giai đoạn 2016 đến 2018. Tổng đàn heo lên đỉnh năm 2016. Đến cuối 2017 đầu 2018, nhu cầu từ thị trường bên ngoài dừng đột ngột, dư cung lộ ra và giá giảm sâu.

"Nhu cầu trong nước có vậy, xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi còn khiêm tốn. Nếu tất cả cùng tăng cung một cách ồ ạt thì lại tự cạnh tranh lẫn nhau ngay trên sân nhà, dẫn đến triệt tiêu nhau. Bài học đó đã xảy ra rồi", chị Vân chia sẻ.

Khi bắt đầu làm nông nghiệp, lãnh đạo Hòa Phát kỳ vọng sau 10 năm doanh thu nông nghiệp sẽ bằng thép. Mục tiêu đó chưa đạt, và chính lãnh đạo tập đoàn cũng thừa nhận làm nông nghiệp khó thật, dù có tiềm lực vốn tốt cũng không thể làm nhanh. Đổi lại, kể từ năm 2016, mảng nông nghiệp của Hòa Phát chưa năm nào lỗ, kể cả những năm bão giá và bão dịch, đồng thời luôn là mảng có doanh thu lớn thứ hai của tập đoàn, chỉ sau thép.

Theo lộ trình công bố đến năm 2030, công ty đầu tư thêm trang trại heo và nhà máy thức ăn chăn nuôi thứ ba tại miền Bắc, nâng công suất thức ăn lên 1 triệu tấn, heo thương phẩm lên 900.000 con mỗi năm, đàn bò thịt 73.000 con.

Gần đây, nhiều tập đoàn trong nước công bố các khoản đầu tư nghìn tỷ vào chăn nuôi. Chị Vân nhìn nhận đây là điều đáng mừng, vì thị trường trong nước do chính doanh nghiệp Việt khai thác. Theo chị, khi tiềm lực tài chính giữa các tập đoàn đã tương đương nhau, suất đầu tư ban đầu không còn tạo ra khác biệt, yếu tố quyết định là khai thác đồng vốn đó hiệu quả đến đâu để đi được đường dài.

"Làm nông nghiệp vất vả, nhưng thực sự tự hào vì đây là ngành cung cấp thực phẩm cho cộng đồng. Tôi mong toàn ngành cùng chung mục tiêu, cùng tạo ra những sản phẩm an toàn, chất lượng cao, xây dựng uy tín và thương hiệu để giữ được niềm tin của khách hàng, từng bước cải thiện hiệu quả sản xuất để có lợi nhuận và gắn bó lâu dài với nghề", chị Phạm Thị Hồng Vân nói.